Bila Perlu Buat Pap Smear? Kenali Kepentingan Saringan Kanser Serviks

Ramai wanita pernah mendengar tentang pemeriksaan Pap smear, tetapi masih tertanya-tanya bila masa yang sesuai untuk melakukannya. Ada yang menangguhkan pemeriksaan kerana malu, bimbang sakit atau beranggapan pemeriksaan tidak diperlukan selagi tiada masalah kesihatan.

Sebenarnya, seseorang wanita boleh kelihatan sihat walaupun terdapat perubahan awal pada sel serviks atau pangkal rahim. Perubahan ini lazimnya tidak menyebabkan simptom yang ketara.

Sebab itulah saringan kanser serviks memainkan peranan penting dalam penjagaan kesihatan wanita. Melalui pemeriksaan yang bersesuaian, perubahan sel berisiko dapat dikenal pasti dan dinilai lebih awal.

Jadi, bila perlu buat Pap smear? Adakah semua wanita memerlukannya setiap tahun? Mari fahami siapa yang disarankan menjalani saringan, bagaimana pemeriksaan dilakukan dan perkara penting yang perlu diketahui sebelum membuat janji temu.

Apa Itu Pap Smear?

Pap smear atau ujian Pap ialah pemeriksaan saringan yang dilakukan untuk mengesan perubahan tidak normal pada sel serviks, iaitu bahagian bawah rahim yang bersambung dengan faraj.

Semasa pemeriksaan, petugas kesihatan menggunakan alat khas untuk mengambil sedikit sampel sel daripada permukaan serviks. Sampel tersebut kemudiannya diperiksa di makmal.

Penting untuk difahami bahawa Pap smear merupakan ujian saringan, bukannya ujian yang mengesahkan diagnosis kanser. Keputusan yang mencurigakan mungkin memerlukan pemeriksaan lanjut.

Apa beza Pap smear, ujian HPV dan pemeriksaan pelvis?

Jenis pemeriksaan	Tujuan
Pap smear	Mengesan perubahan abnormal pada sel serviks
Ujian HPV DNA	Mengesan kehadiran jenis HPV berisiko tinggi
Pemeriksaan pelvis	Menilai keadaan organ pelvis melalui pemeriksaan fizikal

Ketiga-tiga pemeriksaan mempunyai tujuan berbeza. Doktor akan menentukan ujian yang sesuai berdasarkan umur, sejarah kesihatan dan keperluan individu.

Kenapa Pemeriksaan Pap Smear Penting?

Kanser serviks mempunyai kaitan yang kuat dengan jangkitan berpanjangan oleh jenis tertentu Human Papillomavirus (HPV), khususnya HPV berisiko tinggi.

HPV merupakan virus yang boleh merebak melalui hubungan intim. Kebanyakan jangkitan HPV akan pulih dengan sendirinya, namun sesetengah jangkitan yang berterusan boleh menyebabkan perubahan pada sel serviks.

Perubahan ini mungkin berkembang secara perlahan selama beberapa tahun tanpa menghasilkan simptom yang jelas.

Melalui saringan, perubahan sel prakanser berpotensi dikenal pasti sebelum berkembang menjadi penyakit yang lebih serius. Walau bagaimanapun, tiada ujian saringan yang dapat menjamin pengesanan semua kes.

Oleh itu, kepentingan Pap smear bukan sekadar menjalani pemeriksaan, tetapi turut merangkumi tindakan susulan berdasarkan keputusan yang diterima.

Siapa Yang Perlu Buat Pap Smear?

Tidak semua wanita memerlukan jenis ujian atau jadual pemeriksaan yang sama.

Menurut garis panduan KKM 2023, ujian HPV disarankan sebagai saringan utama bagi wanita yang pernah aktif secara seksual berumur 30 hingga 65 tahun. Wanita berumur bawah 30 tahun pula boleh ditawarkan saringan sitologi seperti Pap smear berdasarkan penilaian klinikal.

Panduan saringan serviks di Malaysia

Kumpulan wanita	Cadangan berdasarkan KKM
Bawah 30 tahun	Pap smear atau sitologi boleh ditawarkan kepada wanita yang pernah aktif secara seksual
30 – 65 tahun	Ujian HPV DNA disarankan sebagai saringan utama
Melebihi 65 tahun	Saringan mungkin masih diperlukan jika belum pernah menjalani pemeriksaan berkala
Wanita dengan HIV atau imuniti terjejas	Memerlukan pendekatan dan jadual saringan khas

Bagi wanita yang sudah berkahwin atau pernah aktif secara seksual, ketiadaan simptom bukan alasan untuk mengabaikan saringan yang disarankan.

Wanita yang telah menopaus juga mungkin masih memerlukan pemeriksaan. Selepas umur 65 tahun, penghentian saringan bergantung pada sejarah keputusan normal yang mencukupi dan faktor risiko individu.

Bagi wanita dengan HIV, sejarah perubahan sel abnormal atau keadaan yang melemahkan sistem imun, doktor mungkin menyarankan pemantauan lebih kerap.

Bila Waktu Sesuai Untuk Buat Pap Smear?

Selain umur, masa pemeriksaan juga perlu dirancang supaya sampel yang diambil sesuai untuk dianalisis.

Waktu yang sesuai dalam kitaran haid

Pap smear biasanya dijadualkan ketika wanita tidak mengalami haid. Darah haid boleh mengganggu penilaian sampel dan menyebabkan keputusan kurang memuaskan.

Sebelum pemeriksaan, pesakit lazimnya dinasihatkan untuk mengelakkan hubungan seksual, penggunaan ubat atau krim faraj serta cucian dalaman faraj selama kira-kira 48 jam, melainkan doktor memberikan arahan berbeza.

Jika sedang mengalami pendarahan luar biasa, jangan sekadar menunggu waktu saringan rutin. Dapatkan pemeriksaan doktor.

Berapa kerap perlu mengulangi saringan?

• Pap smear atau sitologi: Saringan awal dilakukan setiap tahun untuk dua pemeriksaan pertama. Jika kedua-duanya normal, pemeriksaan boleh diteruskan setiap tiga tahun.
• Ujian HPV DNA: Bagi wanita yang layak dan mendapat keputusan HPV negatif, sela saringan biasanya lima tahun.

Jadual tersebut digunakan untuk saringan rutin. Wanita dengan keputusan terdahulu yang abnormal atau faktor risiko khas mungkin memerlukan jadual berbeza.

Bagi wanita hamil, saringan sitologi rutin yang tiba waktunya boleh ditangguhkan sehingga lawatan selepas bersalin, sekitar enam minggu postpartum, berdasarkan garis panduan KKM. Namun, simptom atau keputusan abnormal tetap memerlukan penilaian doktor semasa kehamilan.

Bagaimana Proses Pemeriksaan Pap Smear Dilakukan?

Bagi wanita yang belum pernah menjalani pemeriksaan Pap smear, membayangkan prosedur tersebut mungkin menimbulkan sedikit kebimbangan.

Secara umum, pemeriksaan melibatkan beberapa langkah mudah.

Pertama, petugas kesihatan akan menerangkan tujuan pemeriksaan serta mendapatkan persetujuan pesakit. Pesakit kemudiannya diminta berbaring dalam posisi yang sesuai dengan privasi terjaga.

Seterusnya, alat yang dikenali sebagai spekulum dimasukkan secara perlahan ke dalam faraj untuk membolehkan serviks dilihat.

Berus kecil digunakan untuk mengambil sampel sel daripada serviks. Sampel tersebut dihantar ke makmal bagi tujuan analisis.

Proses pengambilan sampel biasanya mengambil masa beberapa minit sahaja. Selepas pemeriksaan selesai, pesakit lazimnya boleh meneruskan aktiviti harian seperti biasa.

Adakah Pap Smear Sakit?

Salah satu kebimbangan yang sering menyebabkan wanita menangguhkan pemeriksaan ialah rasa takut terhadap kesakitan.

Kebanyakan wanita mungkin mengalami sedikit tekanan atau ketidakselesaan apabila spekulum dimasukkan. Sesetengahnya juga boleh mengalami rasa seperti senggugut ringan ketika sampel diambil.

Tahap ketidakselesaan berbeza mengikut individu, termasuk keadaan otot pelvis, kekeringan faraj dan pengalaman pemeriksaan terdahulu.

Untuk membantu menjadikan pemeriksaan lebih selesa, pesakit boleh memaklumkan kebimbangan kepada doktor, meminta penerangan sebelum setiap langkah dan berbincang tentang penggunaan spekulum yang sesuai.

Pesakit juga boleh meminta pemeriksaan dihentikan pada bila-bila masa jika berasa terlalu tidak selesa.

Tompok darah ringan mungkin berlaku selepas pemeriksaan. Namun, jika mengalami pendarahan banyak, kesakitan kuat atau simptom yang berpanjangan, dapatkan penilaian perubatan.

Apa Maksud Keputusan Pap Smear?

Selepas sampel dianalisis, keputusan Pap smear biasanya dikategorikan sebagai normal, abnormal atau tidak memuaskan untuk dinilai.

Keputusan normal bermaksud tiada perubahan sel abnormal dikenal pasti dalam sampel yang diperiksa. Pesakit boleh mengikuti jadual saringan seterusnya mengikut nasihat doktor.

Keputusan abnormal pula menunjukkan terdapat sel yang kelihatan berbeza daripada sel normal. Namun, keputusan ini tidak semestinya bermaksud seseorang menghidap kanser.

Perubahan sel boleh berkaitan dengan HPV, keradangan atau keadaan lain. Bergantung pada jenis dan tahap perubahan, doktor mungkin mencadangkan ujian HPV, ulangan sitologi atau kolposkopi, iaitu pemeriksaan serviks secara lebih terperinci.

Sekiranya sampel tidak mencukupi atau sukar dinilai, ujian mungkin perlu diulang.

Apa yang paling penting ialah pesakit memahami keputusan mereka dan mematuhi jadual pemeriksaan susulan yang diberikan.

Apa Risiko Jika Tidak Menjalani Saringan Serviks?

Tanpa saringan yang bersesuaian, perubahan sel prakanser berisiko tidak dikenal pasti pada peringkat awal.

Hal ini kerana kanser serviks pada peringkat awal boleh berkembang tanpa gejala yang jelas. Simptom mungkin hanya muncul apabila penyakit telah berkembang.

Antara tanda yang memerlukan pemeriksaan doktor termasuk pendarahan selepas hubungan seksual, pendarahan antara haid, pendarahan selepas menopaus atau keputihan yang luar biasa.

Namun, simptom tersebut tidak semestinya berpunca daripada kanser serviks. Terdapat pelbagai keadaan lain yang boleh menyebabkannya.

Perlu dibezakan bahawa saringan rutin dilakukan ketika seseorang tidak mempunyai simptom, manakala wanita yang mengalami simptom memerlukan pemeriksaan diagnostik untuk mengenal pasti puncanya.

Jangan Tunggu Ada Simptom Baru Nak Periksa

Ketahui bila perlu buat Pap smear merupakan sebahagian daripada penjagaan kesihatan wanita yang lebih menyeluruh.

Saringan serviks membantu mengenal pasti perubahan sel yang memerlukan pemantauan atau rawatan lanjut, termasuk ketika seseorang wanita tidak mengalami sebarang simptom.

Walau bagaimanapun, jenis ujian dan kekerapan pemeriksaan tidak semestinya sama bagi setiap individu. Umur, keputusan terdahulu, sejarah kesihatan dan garis panduan semasa perlu diambil kira.

Bagi wanita di Nilai dan kawasan sekitar Negeri Sembilan, mendapatkan penerangan daripada doktor boleh membantu menentukan langkah penjagaan kesihatan yang bersesuaian.

Untuk wanita di Nilai dan kawasan sekitar, dapatkan nasihat doktor mengenai pemeriksaan kesihatan wanita dan jenis saringan serviks yang sesuai dengan keperluan anda. Hubungi Poliklinik Raudhah Raisha untuk pertanyaan lanjut.

FAQ — Soalan Lazim 

1. Kalau belum berkahwin, perlu buat Pap smear ke?

Status perkahwinan bukan satu-satunya penentu. Wanita yang pernah aktif secara seksual boleh berbincang dengan doktor mengenai keperluan saringan berdasarkan umur dan sejarah kesihatan.

2. Kalau sudah menopaus, masih perlu buat?

Ya, saringan mungkin masih diperlukan bergantung pada umur, sejarah pemeriksaan dan faktor risiko. Menopaus tidak secara automatik menamatkan keperluan saringan.

3. Kalau sudah ambil vaksin HPV, masih perlu saringan?

Ya. Vaksin HPV mengurangkan risiko jangkitan jenis HPV tertentu, tetapi tidak memberikan perlindungan terhadap semua jenis HPV penyebab kanser.

4. Berapa kerap perlu ulang Pap smear?

Menurut KKM, sitologi rutin bermula dengan dua pemeriksaan tahunan, kemudian setiap tiga tahun jika keputusan normal. Ujian HPV DNA negatif pula biasanya diulang selepas lima tahun bagi wanita yang layak. Jadual individu mungkin berbeza.

5. Boleh buat Pap smear ketika mengandung?

Pengambilan sampel serviks boleh dilakukan dalam keadaan tertentu apabila dinilai perlu. Namun, KKM menyatakan saringan sitologi rutin yang tiba waktunya ketika hamil boleh ditangguhkan hingga sekitar enam minggu selepas bersalin.

6. Kalau keputusan Pap smear abnormal, adakah bermaksud kanser?

Tidak semestinya. Kebanyakan keputusan abnormal bukan diagnosis kanser. Doktor akan menentukan keperluan pemeriksaan lanjut berdasarkan jenis perubahan yang dikesan.